MULTIDISCIPLINAIRE AANPAK HELPT ACHTERSTANDSWIJKEN WÉL VOORUIT

23 mei 2017

Diverse landelijke dagbladen kopten onlangs het slechte nieuws dat achterstandswijken snel achteruit hollen. Marktpartijen zouden hun verantwoordelijkheid niet nemen om te investeren in het vrije sector segment, schreef het AD. En minderbedeelde bewoners hebben niets aan rijke buren, stelde Emily Miltenburg vast na onderzoek naar buurten in Nederland. Het bureneffect bestaat namelijk niet. Niet zo’n rooskleurig beeld voor stadswijken anno 2017. Wat nu: moet het helemaal anders? Dat door het toevoegen van nieuwe woningen en nieuwe buren het economisch uitzicht van bestaande buurtbewoners niet ineens heel anders wordt, is terecht. Toch heeft mengen volgens mij wel degelijk zin.

Investeren in achterstandswijken
Marktpartijen hebben een belangrijke maatschappelijke plicht om te investeren in achterstandswijken en moeten een multidisciplinaire aanpak najagen. Niet ondoordacht duurdere woningen bouwen, maar een plek creëren die nieuwe en bestaande bewoners trots maakt. Naast die sterke plek is het cruciaal dat gemeente, corporatie, belegger, ontwikkelaar, maar zeker ook bewoners, sociale werkers en maatschappelijke organisaties samenwerken en dezelfde focus hebben. Een integrale aanpak dus!

Slechte kaarten Overvecht
De wijk Overvecht in Utrecht vind ik hier een goed voorbeeld van. Utrecht is zich bewust van de slechte kaarten die Overvecht heeft en investeert daarom gericht in deze wijk. Zij stelde de ‘Versnelling Overvecht’ op: een veranderaanpak met sociale focus gericht op alle inspanningen en gedrag van professionals, bewoners en vrijwilligers. Vanuit 4 domeinen – Werk, Gezondheid, Samenleven en Opvoeden, Veiligheid – wordt gewerkt aan één bindend thema. Ieders aandacht en inzet wordt gezamenlijk gedefinieerd en geprioriteerd: Wat is ons aandeel in het succes? Welke concrete resultaten gaan wij boeken en hoe sluiten we aan? Wie levert welk aandeel en is daarop aanspreekbaar? Het is geen verzameling losse projecten meer waarbij iedere instantie wel het beste met de wijk voor heeft maar aansluiting mist, maar een integrale visie die Overvecht op sociaal vlak vooruit gaat helpen. Een sterk beleid waar ik alle vertrouwen in heb!

Frisse wind
Ook fysieke ingrepen dragen bij aan het versterken van de wijk. Zij laten letterlijk zien dat er een frisse wind door de wijk gaat. Dat is winst 1. Bouwen voor meer kapitaalkrachtige groepen helpt zittende bewoners niet rijker worden. Indirect worden zij er wel beter op. Zo investeren woningeigenaren vaak meer (winst 2) en hebben zij vaak andere normen en waarden (winst 3). Met nieuwe hogere inkomens in de wijk, krijgt een nieuwe koffiebar ineens bestaansrecht én verkoopt de sinds jaar en dag gevestigde Turkse bakker daarnaast ook meer brood (winst 4). De wijk begint er anders uit te zien. Het wordt leuk. Mensen willen er gaan wonen en vertellen aan vrienden hoe leuk Ondiep, Kanaleneiland of Overvecht eigenlijk aan het worden is. De wijk gaat zienderogen vooruit. Als de omgeving een positieve impuls krijgt, worden bestaande bewoners er niet meteen rijker van, wel gelukkiger in een prettiger en veiliger omgeving! Dus ja: een multidisciplinaire aanpak kan écht een positief verschil maken. Het bewijs? Kijk naar de cijfers over veiligheid, gezondheid en geluk van geherstructureerde wijken, zoals Lombok. Jarengeleden stond zij er heel anders voor.

Accupunctuur in de wijk
Zomaar stenen gaan stapelen helpt inderdaad niet. Mijn oproep is dan ook om niet met bouwen te beginnen voordat je helder hebt hoe de nieuwe buurt een bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van de héle wijk. Het is essentieel om eerst na te denken hoe de nieuwe buurt een bijdrage kan leveren aan de focus, zoals in dit geval bedacht vanuit Versnelling Overvecht. Een ontwikkeling start dan ook met veel luisteren en onderzoeken. Hoe ziet de wijk eruit? Wat is er aan de hand? Wie wonen er en wie willen er wonen? Welke kwaliteiten zijn er? En welke kansen? Welke gevaren liggen er op de loer? Het Versnellingsteam vertelt dat Overvecht veel té grote groenzones kent die ‘verrommeld’ zijn en een gevoel van onveiligheid met zich meebrengen. Als ontwikkelaar onderzoeken we hoe we groen met een functie kunnen toevoegen, zodat het gebruiksgroen wordt en zorgen we voor ogen op het groen, zodat het geen uitnodiging vormt voor criminaliteit. Goed onderzoek helpt – met name ín de wijk! – een sterk stuk stad toe te voegen. Met een menselijke maat, met fijne plekken: privé, collectief en openbaar, met goede overgangen, met gebruiksgroen, zorgvuldig geformuleerde woningtypen en een specifieke sfeer en identiteit waarmee de gekozen nieuwe doelgroepen zich aangesproken voelen. Een plek waar nieuwe bewoners wél graag willen wonen en bestaande buren graag komen. We voegen een plek toe waar mensen trots op zijn en die Overvecht positief op de kaart zet. Natuurlijk, met één project kun je niet de hele wijk veranderen. Het is een speldenprik. Maar als alle partijen op hun eigen gebied ‘onderling goed afgestemde speldenprikjes’ uitoefenen, verbeteren we samen door middel van accupunctuur de wijk. We gaan er in ieder geval vanuit dat deze fysieke ingrepen, samen met de sociale acties vanuit De Versnelling, de sneeuwbal van Overvecht nog veel sneller en veel harder doet rollen!

Laura Zuidgeest,
Conceptontwikkelaar ERA Contour